Przejdź do treści

Historia

Łagiewniki, dawna wieś położona na prawym brzegu Wilgi, były własnością rycerską. Zakłady sodowe w latach 60. - Kraków Dzielnica IX Nazwę wsi zapisywano od 1373 r. jako Lage(w)nik lub Lagyewnyky (1424 r.), a pochodziła ona od słowa „łagiewnik” oznaczającego bednarza, słodownika, piwowara lub miodostynika, co było świadectwem zajęcia mieszkańców wykonywanego na rzecz władzy książęcej. Związek ten dokumentuje pieczęć gminy z połowy XIX w. przedstawiająca mężczyznę siedzącego okrakiem na beczce. Od połowy XV w. Łagiewniki należały do kasztelana krakowskiego, który prawdopodobnie założył folwark w centrum wsi, na terenie którego w 2. połowie XVI w. powstał dwór kasztelański (zachowane do dziś budynki dworskie pochodzą z XIX w.) Do XVIII w. wsią zarządzali dzierżawcy, a jej mieszkańcy, zwani kijakami, oprócz uprawy roli zajmowali się handlem mięsem na rynku kazimierskim oraz dostarczali na dwór królewski siano i słomę. W XVII w. na terenie Łagiewnik działała papiernia.

Po I rozbiorze Polski Łagiewniki stały się własnością prywatną. Pod koniec XVIII w. na ich obszarze znajdowały się 23 domy ze 100 mieszkańcami, ale w XIX i XX w. nastąpił rozwój przemysłowy wsi, dzięki odkryciu na tym terenie iłów łupkowych i gipsu (powstały liczne cegielnie, m. in. P. Steinkellera. M. Barucha), piekarnie i młyny (m. in. C. Baumana). W latach 80. XVIII w. przez Łagiewniki i Borek Fałęcki przeprowadzono tzw. trakt cesarski z Wiednia do Lwowa (obecna ul. Zakopiańska), z komorą celną w Borku przy granicy z Łagiewnikami, zaś w sto lat później przez wieś przeprowadzono linię kolejową do Oświęcimia, na której w 1910 r. ustanowiono przystanek kolejowy Borek Fałęcki.

W latach międzywojennych na terenie Łagiewnik powstała Łagiewnicka Fabryka Armatur i Fabryka Mebli S. Mannego. Wraz z rozwojem przemysłu wzrastała liczba ludności: w 1865 r. było tu 290 mieszkańców zasiedlających 45 domów, w 1921 - 1100 osób i 115 domów, a tuż przed wybuchem II wojny światowej - 6000 mieszkańców i 500 domów. W latach 30. doprowadzono do Łagiewnik linię tramwaju miejskiego, a w 1941 r. tak Łagiewniki, jak i sąsiedni Borek Fałęcki włączono do Krakowa.

W latach 1889-93 przy obecnej ul. Siostry Faustyny powstał klasztor Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia z kościołem św. Józefa według projektu. Karola Zaremby, w którym spoczywa św. Faustyna Kowalska oraz znajduje się namalowany z jej inspiracji w latach 30. XX w. przez Adolfa Hyłę cudowny obraz Chrystusa Miłosiernego. Miejsce to jest dziś ośrodkiem kultu Bożego Miłosierdzia, a z rozmachem rozbudowywane sanktuarium ściąga dziesiątki tysięcy pielgrzymów z kraju i zagranicy - odwiedził je również Jan Paweł II.

Drugą, równoważną część Dzielnicy IX stanowią tereny dawnej wsi Borek Fałęcki, zwanej tak ze względu na istnienie w tej okolicy lasu iglastego, z charakterystyczna dominantą Góry Borkowskiej. Borek, którego pierwszym właścicielem mogła być osoba zwana Fałek (Chwałek), pierwszy raz wzmiankowany był w źródłach w 1382 r. w związku z przeniesieniem z prawa rycerskiego na kościelne, kiedy to Otto, syn Piotra z Gniewięcina oddał połowę wsi kapitule krakowskiej w zamian za część Szczyglic. Po sprzedaży części należącej do Mszczuja z Imbramowic kanonikowi krakowskiemu Nawojowi z Tęczyna, cała wieś przeszła w siedem lat później na własność kapituły.

W 1464 r. Kazimierz Jagiellończyk przeniósł wieś z prawa polskiego na niemieckie. W XV w. była we wsi karczma, młyn nad Wilgą oraz lasy dębowe i sosnowe. W XVI-XVIII w. założono folwark we wschodniej części centrum, zaś w północnej części wsi w wyniku wyrębu lasu powstał przysiółek Zaborze. Pod koniec XVIII w. Borek Fałęcki przeszedł na własność Funduszu Religijnego, następnie w ręce prywatne i wtedy to na miejscu folwarku powstał zespół dworski (do dziś zachował się dwór z XIX w. i fragmenty parku krajobrazowego). W 2. połowie XIX w. powstał nowy młyn, cegielnia oraz Fabryka Świec i Mydła L. Bochenka i J. Celińskiego. Od 1884 r. biegł przez Borek Fałęcki odcinek linii kolejowej do Oświęcimia ze stacją Kraków-Swoszowice. Wieś liczyła wówczas ponad 400 mieszkańców i około 70 domów.

W 1901 r. Bernard Liban uzyskał zgodę na założenie fabryki sody i uruchomił ją w 1906 r., w trzy lata później wydzierżawiając zakłady belgijskiemu koncernowi Solvay, który rozbudował je i w 1921 r. wykupił. Pracownikiem zakładów Solvay był w czasie okupacji niemieckiej Karol Wojtyła.

W 1905 r. Juliusz Epstein wybudował w Borku Fałęckim hutę żelaza z piecem martenowskim i walcownią, przekształconą w 1919 r. w „Hutę Żelazną Kraków”. W latach międzywojennych działała we wsi cegielnia, wtedy też po zachodniej stronie ul. Zakopiańskiej wytyczono Rynek Fałęcki i wychodzące z niego ulice, założono również park Solvay. W 1925 r. erygowano w Borku Fałęckim parafię, zaś w latach 1937-39 na Górze Borkowskiej wzniesiono kościół Matki Bożej Zwycięskiej, ukończony w 1975 r. Po wojnie powstało w południowo zachodniej części Borku Fałęckiego duże osiedle domów jednorodzinnych Kliny. Z kolei na przełomie lat 70. i 80. w północno-zachodniej części Łagiewnik powstało os. Cegielniana, na którym w 1983 r. erygowano parafię Matki Bożej Saletyńskiej, a w ostatnich latach wzniesiono kościół według projektu Witolda Cęckiewicza.

Tekst Agnieszka Kruszyńska, Iwona Wendel

Na podstawie:

  • Adamczewski J, Kraków od A do Z, Kraków 1992
  • Adamczewski J, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków 1997
  • Brzoza C., Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918 - 6 IX 1939, Kraków 1998
  • Dzieje Krakowa, red. Bieniarzówna J., Małecki J., Mitkowski J., t. 1 Kraków do schyłku wieków średnich, t. 2 Kraków w wiekach XVI - XVIII, t. 3 Kraków w latach 1796-1918, t. 4 Kraków w latach 1918-1939, Kraków 1979 - 1997
  • Encyklopedia Krakowa, red. Stachowski A. H., Warszawa-Kraków 2000
  • Florkowska-Frančić H., Z przeszłości Grębałowa 1247-1997, Kraków 1997
  • Frančić M., Kraków - kalendarz dziejów. Od prawieków do wybuchu I wojny światowej, Kraków 1998
  • Informator Dzielnicy VII Miasta Krakowa [Kraków 1999]
  • Kronika Krakowa, red. Małecki J., Kurz A., Wyrozumski J., Warszawa 1996
  • Lechowski A., Bronowice. Jubileusz 700-lecia lokacji, Kraków 1994
  • Tobiasz M., Rozwój przestrzenny Prądnika Białego i Czerwonego, Kraków 1965
  • Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1935-
  • Studia nad przedmieściami Krakowa, Kraków 1938
  • Świechowska H., Przedmieście Wesoła, Kraków 1938

Najbliższe posiedzenie rady

6.11.2017 r., godz. 18.30 XLIV sesja Rady Dzielnicy IX

6.11.2017 r., godz. 20.30 XLV sesja (nadzwyczajna) Rady Dzielnicy IX

Informacje dla Seniorów